Traktaat over het Vagevuur - Sinte Catharina van Genua
Mystieke Zondagsschool Zondag 23 Augustus 15:00
Als er één idee uit de katholieke leer is dat controverse oproept is het wel het vagevuur of purgatorium. Daarmee bedoelen we de tijdelijke toestand van zuivering die de zielen van de overledenen ondergaan na hun dood.
Ik heb het altijd raar gevonden dat mensen dáár een probleem van maken, terwijl ze het bestaan van een eeuwige hel blijkbaar geen enkel probleem vinden. Want als je er even goed over nadenkt zou geen enkele almachtige en alwetende God zoiets als het leerstuk van de hel mogen overleven. Tenminste niet als Hij enig fatsoen heeft. Dat de Kerk de mogelijkheid van zoiets altijd nadrukkelijk heeft opengehouden kan misschien niet anders: het is immers precies die grimmige mogelijkheid - leven zonder God - waar Christus ons ten koste van Zichzelf voor heeft willen behoeden. Maar een actueel, daadwerkelijk functionerende hel is eigenlijk onmogelijk te rijmen met een persoonlijke, goede God met de klassieke eigenschappen zoals wij die hebben geleerd.
Zo niet het vagevuur. Het vagevuur is de meest logische werkelijkheid uit heel de catechismus. Niemand wil naar een deftige bruiloft in kleren die onder de stront zitten en waar aan alle kanten pluizige schimmels op staan. Niemand wil in een oord van louter licht een donkere vlek wezen. Niemand wil in een wolk van rozengeur een vleugje hondepoep zijn. En dat hoeft dus ook niet.
Nou wordt het idee van zo’n vagevuur er niet aantrekkelijker op omdat de voorstellingen ervan nogal eens erg gruwelijk zijn. Iedereen fantaseert er maar wat op los, en vaak wordt er daarbij rekening gehouden met de smaak van een bepaald soort vrome oudere vrouwen, de zogenaamde kwezels. Die scheppen er vanouds een bizar genoegen in om duistere en griezelige verhalen over God en het hiernamaals uit te wisselen. Als ze zoiets horen genieten ze sidderend van de koude rillingen die ze over de rug lopen. Daarom dreigen bijvoorbeeld ook wilde Mariaverschijningen altijd met de hel en allerlei rampen en het einde van de wereld. Dat vinden de vrome omaatjes héérlijk. Als de Moeder Gods daarentegen over lammetjes en engelengezang spreekt vinden ze er niks aan. Dan lopen ze weg. Geen mens wordt rijk en beroemd met lievige visioenen.
Precies daarom heeft de gemiddelde vrome oude vrouw nog nooit gehoord over de openbaringen over het vagevuur van de heilige Catharina van Genua. En dat terwijl zij nog wel de Dottoressa del Purgatorio wordt genoemd, de autoriteit bij uitstek als het om het vagevuur gaat. Haar kennis was namelijk niet gebaseerd op wilde verschijningen, maar op het soort mystieke introspectie dat zich veel makkelijker als authentiek laat ‘bewijzen.’ Ik zet ‘bewijzen’ tussen aanhalingstekens, omdat je harde zekerheid natuurlijk ook bij haar kunt vergeten.
Maar wat ze beschrijft is dat ze, door een bijzondere genade van God, al in dit leven dat vagevuur beleefde. En wat ze daarover vertelt klinkt plausibel, gevoelsmatig én rationeel-theologisch. Haar manier van doormaken en waarnemen lijkt op die van Beatrijs, Ruusbroec en Eckhart. De dingen die ze aanstipt zijn voor ons herkenbaar omdat we ze met ons meedragen in ons eigen innerlijk. Ook als we daarvoor door verschillende laagjes analogie heen moeten kijken en de scherpte van het beeld ons altijd nét ontsnapt. Maar niet snel genoeg om te verhinderen dat we in de gaten hebben dat datgene dat we nét niet goed hebben gezien, waar we nét de vinger niet op hebben kunnen leggen iets vertrouwds is. Iets dat verwacht wordt. Iets dat rijmt met de figuur van de Verlosser en de Vader die Hij ons beschreven heeft.
En wat ze beschrijft is wel ontzagwekkend, maar bepaald geen horror. Van sommige passages krijg je gewoon zin. Zin in het vagevuur. Lees maar mee:
Zoals in het vervolg altijd stel ik dit bericht tot en met de PDF’s van de teksten voor iedereen beschikbaar. Voor de rest, met de link voor de online bespreking, moet je een betalend abonnementje hebben. Ik hoop dat zoveel mogelijk mensen daar aan meedoen. Je steunt daarmee mijn werk om de theologie van de mystiek een breder publiek te geven. Tegelijk draag je daarmee een steentje bij aan het bestrijden van polarisatie en plat fundamentalisme in de Kerk in Nederland.